TP.HCM tạo cơ chế ưu đãi, tạo lực đẩy cho hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo

Miễn, giảm thuế cho cả doanh nghiệp, nhà đầu tư và nhân lực sáng tạo

Theo thông tin tại hội nghị hướng dẫn tổ chức, cá nhân thực hiện miễn thuế theo các cơ chế đặc thù hiện hành do Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM phối hợp với Thuế TP.HCM, Thành phố hiện đang triển khai song song hai lớp chính sách: Cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 98/2023/QH15 và cơ chế chung mới theo Nghị quyết 198/2025/QH15, cùng với các tiêu chí lĩnh vực ưu tiên được quy định tại Nghị quyết 31/2024/NQ-HĐND của HĐND Thành phố.

Điểm đáng chú ý là theo cơ chế đặc thù của Thành phố, thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, tổ chức khoa học và công nghệ, trung tâm đổi mới sáng tạo và các tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo phát sinh trên địa bàn được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm kể từ thời điểm phát sinh số thuế phải nộp.

Đây là ưu đãi có ý nghĩa rất lớn trong giai đoạn đầu phát triển – khi startup thường phải dành phần lớn nguồn lực cho nghiên cứu, thử nghiệm sản phẩm và mở rộng thị trường.

Không chỉ đối với khu vực doanh nghiệp, chính sách còn mở rộng sang nhóm nhà đầu tư và nhân lực chất lượng cao. Cụ thể, tổ chức có thu nhập từ chuyển nhượng vốn góp, quyền góp vốn vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn TP.HCM cũng được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp. Với cá nhân, thu nhập từ chuyển nhượng vốn góp, quyền góp vốn vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo cũng thuộc diện được miễn thuế thu nhập cá nhân.

Đáng chú ý, đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt và cá nhân khởi nghiệp sáng tạo làm việc tại các doanh nghiệp, tổ chức khoa học - công nghệ, trung tâm đổi mới sáng tạo hoặc tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp trên địa bàn Thành phố cũng được miễn thuế thu nhập cá nhân trong 5 năm đối với phần thu nhập từ tiền lương, tiền công. Cơ chế này được đánh giá là một “đòn bẩy mềm” để thu hút và giữ chân nhân lực sáng tạo - yếu tố then chốt của nền kinh tế tri thức.

Một điểm cho thấy định hướng chính sách khá rõ của TP.HCM là việc khoanh vùng những lĩnh vực ưu tiên để hưởng ưu đãi. Theo Nghị quyết 31/2024/NQ-HĐND, các ngành được xác định thuộc diện ưu tiên gồm: Thương mại điện tử, công nghệ tài chính (fintech), logistics, công nghệ giáo dục, y tế và chăm sóc sức khỏe, nông nghiệp công nghệ cao, phát triển bền vững, chuyển đổi số và an ninh mạng.

Đây đều là những lĩnh vực có đặc trưng chung là cần vốn đầu tư ban đầu lớn, chu kỳ hoàn vốn dài, mức độ rủi ro cao nhưng lại có khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn, lan tỏa công nghệ và đóng góp mạnh cho năng suất của nền kinh tế. Việc ưu tiên ưu đãi thuế cho các ngành này cho thấy TP.HCM không chỉ hỗ trợ khởi nghiệp theo chiều rộng, mà đang hướng tới chọn lọc và nuôi dưỡng những mô hình có tiềm năng tạo đột phá.

Ở góc độ chính sách công, đây cũng là cách Thành phố phát tín hiệu khá rõ với thị trường: Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo không còn được nhìn như một phong trào, mà đang dần trở thành một cấu phần của chiến lược phát triển kinh tế đô thị, kinh tế số và tăng trưởng dựa trên tri thức.

Tạo “khoảng thở” tài chính cho startup trong giai đoạn dễ tổn thương nhất

Trên thực tế, bài toán lớn nhất của nhiều startup không chỉ là ý tưởng hay công nghệ, mà là khả năng “sống sót” đủ lâu để chứng minh mô hình kinh doanh. Trong giai đoạn đầu, doanh nghiệp thường phải gánh đồng thời chi phí nhân sự, phát triển sản phẩm, thử nghiệm thị trường, sở hữu trí tuệ và tuân thủ pháp lý. Vì vậy, việc được miễn, giảm nghĩa vụ thuế trong những năm đầu có thể tạo ra “khoảng thở” tài chính đáng kể.

Theo cơ chế chung tại Nghị quyết 198/2025/QH15, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp và tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo cũng được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo đối với thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Đại diện cơ quan chuyên môn tại TP.HCM cho biết, các chủ thể đủ điều kiện có thể cân nhắc lựa chọn áp dụng cơ chế theo Nghị quyết 98 hoặc Nghị quyết 198, tùy phương án nào mang lại lợi ích cao hơn trong từng giai đoạn phát triển.

Điều này đặc biệt quan trọng bởi startup không phải mô hình đồng nhất. Có doanh nghiệp cần ưu tiên dòng tiền ngay từ đầu; có doanh nghiệp lại cần ưu đãi dài hơi để bù cho chu kỳ nghiên cứu và thương mại hóa kéo dài. Khi được trao quyền lựa chọn, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong thiết kế chiến lược tài chính, gọi vốn và phát triển sản phẩm.

Dù chính sách được đánh giá là khá cởi mở, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc nhiều vào khả năng tiếp cận và hấp thụ của doanh nghiệp. Thực tế cho thấy không ít startup, nhất là nhóm quy mô nhỏ hoặc mới thành lập, vẫn gặp khó khi xác định mình có thuộc diện “doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo” theo đúng tiêu chí hay không; hồ sơ, chứng cứ nào cần chuẩn bị; và nên áp dụng cơ chế ưu đãi nào để tối ưu nhất.

Có thể thấy, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút startup, nhân lực công nghệ và dòng vốn đầu tư ngày càng gay gắt, việc TP.HCM chủ động thiết kế các ưu đãi thuế theo hướng “đúng đối tượng, đúng lĩnh vực, đúng giai đoạn” là tín hiệu tích cực. Nếu được triển khai đồng bộ, minh bạch và nhất quán, các cơ chế này không chỉ giúp startup giảm áp lực chi phí, mà còn góp phần định hình một môi trường khởi nghiệp có chiều sâu, có chọn lọc và có khả năng tạo ra các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo đủ sức cạnh tranh trong khu vực.